کامپیوتر دستگاهی است که سه کار اصلی را انجام می دهد: اطلاعات را از وسایل ورودی (Input Device) دریافت می کند، بروی اطلاعات دریافتی بر طبق کارهای از قبل تعریف شده پردازش (Processing) انجام می دهد، و نتایج را به وسایل خروجی (Output Device) می فرستد تا به ما (کاربر) نمایش دهد. سادهترین کامپیوتر یک ماشین حساب است. کامپیوتر به 2 بخش اصلی تقسیم می شود: نرم افزار و سخت افزار.

1-1-1) نرم افزار (Software)

نرم افزار یا برنامه کامپیوتری دستورالعملهایی هستند که باعث کار کردن سخت افزار می شوند، بطور کلی به اطلاعات و برنامه های درون کامپیوتر، نرم افزار می گویند. مثل برنامه "WordPad"، بازی های کامپیوتری و ...

2-1-1) سخت افزار (Hardware)

به ساختمان الکترونیکی، مدارات، اجزای داخلی کامپیوتر، و بطور کلی قسمت فیزیکی کامپیوتر سخت افزار می گویند. مثل موس (Mouse)، کیبورد (Keyboard)، مانیتور (Monitor)، و ...

3-1-1) انواع کامپیوتر

کامپیوترها بسته به نوع استفاده و کاربردی که دارند به چندین قسمت تقسیم می شوند ولی بطور کلی کامپیوترها بر اساس سرعت و حافظه ای که دارند دسته بندی می شوند، که به شرح ذیل است:

1) سوپر کامپیوتر یا ابر کامپیوتر (Super computer)

سوپر کامپیوتر، کامپیوتر بزرگ و فوق العاده سریع و گران قیمتی است که از آن برای انجام محاسبات پیچیده و پیشرفته در امور ستاره شناسی، نظامی ، هواشناسی، مدل سازی، شبیه سازی و ... استفاده می کنند.

2) کامپیوتر های بزرگ یا Maine computer در سازمانها و ادارات و مراکز بزرگ مثل بانکها کاربرد دارد.

3) سوپر می نی کامپیوتر (Super Mini Computer) برای سازمانها و شرکت های کوچکتر کاربرد دارد. مانند سرورها

4) می نی کامپیوتر (Mini Computer):

می نی کامپیوترها را به نامهای کامپیوتر شخصی (Personal Computer or PC)، کامپیوتر رومیزی (Desktop_Computer)، و کامپیوتر خانگی می شناسند، این کامپیوترها بعلت تنوع کاری زیاد و ارزان بودن بیشتر از انواع دیگر خریداری می شوند. از این گروه نیز می توان به کامپیوتر کیفی (Laptop) و کامپیوتر جیبی (Poket PC) اشاره کرد.

4-1-1) چگونگی کارکردن یک کامپیوتر

با توجه به شکل، اطلاعات از طریق وسایل ورودی مثل کیبورد و ... وارد واحد ورودی/خروجی کامپیوتر می شود و سپس برای پردازش به واحد پردازش فرستاده می شود در آنجا توسط CPU یا مغز کامپیوتر، بروی اطلاعات پردازش صورت می گیرد. اطلاعات پردازش شده در صورت لزوم در واحد حافظه ذخیره می شود و در نهایت نتایج برای نمایش به کاربر به وسایل خروجی فرستاده می شود، واحد کنترل وظیفه هماهنگی بین تمامی واحدها و نظارت بر واحدها را بر عهده دارد.

وسایل ورودی:
1. اسکنر، ورود تصاویر دیجیتالی
2. کیبرد و موس
3. میکروفن

وسایل خروجی:
1. مانیتور
2. پرینتر
3. بلندگو یا اسپیکر

فلش و مودم از وسایل ورودی و خروجی هستند.

سطوح مختلف یک سیستم کامپیوتر از بالاترین سطح که نرم افزار به سمت سخت افزار است.
1. برنامه های کاربردی مثل برنامه آفیس، برنامه های حسابداری
2. برنامه های سیستمی شامل:
الف) کامپایلرها، مفسرها یا مترجم ها
ب) سیستم عامل که انواع مختلفی دارد مثل ویندوز، Dos, XP دسته دوم مبتنی بر Unix که در دانشگاهها استفاده می شود که Linux از این دسته می باشد.
۳. برنامه های زبان ماشین
۴. ریزبرنامه نویسی
۵. سخت افزار

5-1-1) اجزای تشکیل دهنده یک کامپیوتر

یک کامپیوتر از ترکیب بعضی یا همه اجزای زیر بوجود می آید که به شرح زیر است:

1) مادر برد (Mather Board or Main Borad or M.B.) که به دیواره کامپیوتر وصل می شود

2) پردازنده (CPU) چیپ ست،(تراشه) انجام محاسبات ریاضی و منطقی

3) حافظه موقت رم (RAM)

4) حافظه دائم هارد دیسک (Hard Disk Drive or H.D.D)

5) کارت گرافیک (Graphic Card)

6) کارت صدا (Sound Card)

7) کارت مودم (Modem Card)

8) CD-ROM Drive or DVD-ROM Drive

9) CD-Writer or DVD-Writer

10) فلاپی درایو (Floppy Disk Drive or F.D.D.)

11) بلند گو (Speaker)

12) کیس (Case)

13) مانیتور (Monitor)

14) موس (Mouse)

15) کیبورد (Keyboard)

6-1-1) واحد کنترل یا مادر برد (Mother Board)

مادر برد یا برد اصلی یکی از مهمترین اجزای تشکیل دهنده کامپیوتر است و نقش آن همان واحد کنترل است و قطعات دیگر مثل "CPU"، "RAM"، کارت گرافیک و ... همگی بروی این برد قرار می گیرند.

7-1-1) واحد پردازشگر مرکزی (CPU)

"CPU" یا مغز کامپیوتر که پردازنده نامیده می شود وظیفه انجام محاسبات و عملیات بروی اطلاعات دریافتی در کامپیوتر را دارد و نقش مهمی در تعیین سرعت کامپیوتر دارد، واحد سنجش آن مگاهرتز (MHZ) است. بعنوان مثال "CPU P4 2.6MHZ"

8-1-1) حافظه (Memory)

حافظه محل نگهداری اطلاعات است و به 2 دسته مهم تقسیم می شود:

1) حافظه اصلی

حافظه اصلی، حافظه ای است که بدون آن کامپیوتر قادر به کار کردن نیست، و خود نیز بر 2 نوع است:

- حافظه فقط خواندنی یا رام (Read Only Memory or ROM)

حافظه ROM فقط خواندنی است، یعنی محتویات آن را نمی توان تغییر داد و با قطع برق اطلاعات آن از بین نمی رود، محتویات آن توسط شرکت سازنده در آن نوشته می شود، اطلاعات درون "ROM" اطلاعات مورد نیاز کامپیوتر در موقع روشن شدن (راهاندازی) می باشد.

- حافظه با دسترسی تصادفی یا رم (Random Access Memory or RAM)

حافظه "RAM" هم خواندنی و هم نوشتنی است و با قطع برق اطلاعات آن از بین می رود نوع دسترسی به حافظه تصادفی است، (بر خلاف نوار کاست) و مورد استفاده "CPU" می باشد. (همانطور که انسان برای انجام محاسبات خود از کاغذ استفاده می کند، "CPU' نیز برای انجام محاسبات و عملیات خود به حافظه "RAM" احتیاج دارد، حافظه "RAM" برای ضبط موقت اطلاعات بکار می رود.

2) حافظه فرعی

از حافظه های جانبی یا فرعی برای ضبط بلند مدت اطلاعات استفاده می شود هم خواندنی و هم نوشتنی است و با قطع برق اطلاعات آن از بین نمی رود. و انواع مختلفی دارد که در زیر آورده شده است.

جدول انواع حافظه

9-1-1) واحد سنجش ظرفیت حافظه:

بعلت آنکه ظرفیت حافظه ها محدود است و نمی توانیم اطلاعات را با هر اندازهایی در داخل حافظه قرار دهیم، لازم داریم ظرفیت حافظه ها را بدانیم. همانطور که می دانید، ما در زندگی روزمره و در ارتباط با دیگران از حروف، اعداد، علائم مختلف و ... استفاده می کنیم، ولی کامپیوتر فقط از 0و1 استفاده می کند. یعنی اطلاعات در کامپیوتر از صفر و یک تشکیل شده است و این اطلاعات بصورت صفر و یک در حافظه ذخیره می شوند، کوچکترین واحد حافظه بیت نام دارد و یکی از 2 مقدار 0 یا 1 را می گیرد. از کنار هم قرار گرفتن هشت تا بیت یک بایت تشکیل می شود. بایت (Byte) را با حرف B و بیت (bit) را با حرف b نمایش می دهند. در زیر واحدهای دیگر سنجش ظرفیت حافظه آورده شده است:

10-1-1) فرمت کردن فلاپی دیسک و هارد دیسک

برای اینکه بتوان بر روی یک فلاپی دیسک یا هارد دیسک، اطلاعاتی ذخیره کرد، ابتدا آن را فرمت می کنند. این یک فرایند نرمافزاری است که در آن شیارها (Tracks) و قطاع های (Sector) دیسک آماده می شوند.

شیار (Track):

به دوایر هم مرکز همانند شکل شیار می گویند.

قطاع (Sector):

اگر شیارها بصورت قطری به قسمتهای مساوی تقسیم شوند، ناحیه هایی بوجود می آیند که قطاع نامیده می شوند.

فرمت سطح پایین (Low Level Format) :

اولین گام، انجام یک فرمت سطح پایین است در این مرحله است تعداد شیارها و قطاع بر شیار تعیین می شود بعلاوه سطح دیسک جارو می شود تا تأیید شود هر شیار برای ذخیره اطلاعات مناسب است یا نه.

فرمت سطح بالا:

فرمت سطح بالا یک جدول اختصاص فایل یا "FAT" (File Allocation Table) نیز ایجاد می کند هر بار که فایلی در دیسک نوشته می شود قطاعهایی که برای فایل به کار رفته، در این جدول ثبت می شوند.

11-1-1) پارتیشنبندی (Fdisk)

برا ی اینکه بتوانیم از فضای حافظه هارد دیسک بطور بهینه استفاده کنیم، آنرا به دلخواه به چندین قسمت مثلاً چهارقسمت تقسیم می کنیم، و کامپیوتر بطور خودکار و بترتیب آنها را درایو"C:، D:، E:، F:" می نامد، "A:" و "B:" برای فلاپی درایو رزرو شدهاند، همچنین آخرین درایو به "CD-ROM" تعلق می گیرد.

12-1-1 موس (Mouse)

در کار با موس از 2 دکمه آن استفاده می شود: دکمه چپ و دکمه راست.

دکمه چپ برای اجرا کردن، باز کردن و تایید کردن بکار می رود.

دکمه راست فقط یکسری امکانات به ما می دهد.

عمل کلیک کردن (Click):

اگر دکمه چپ موس را یکبار بزنیم، به این عمل، کلیک کردن می گوییم.

عمل دابل کلیک (Double Click):

اگر دکمه چپ موس را 2 بار پشت سر هم بزنیم، به این عمل، دابل کلیک (D.Click) می گوییم.

عمل کشیدن با دکمه چپ (Drag):

اگر دکمه چپ موس را فشرده نگه داریم و موس را حرکت دهیم، به این عمل، درگ کردن با دکمه چپ می گوییم.

عمل رایت کلیک (Right Click) :

اگر دکمه راست موس را یکبار بزنیم، به این عمل، رایت کلیک کردن (R.Click) می گوییم.

عمل کشیدن با دکمه راست (Drag) :

اگر دکمه راست موس را فشرده نگه داریم و موس را حرکت دهیم، به این عمل، درگ کردن با دکمه راست می گوییم.

2-1) درباره سیستم عامل (Operating System) اصلی ترین برنامه سیستمی که که کاربر را در استفاده از سختی کار با سخت افزار سیستم کامپیوتر رها می سازد.

سیستم عامل نرمافزاری است که به وسیله آن کاربر می تواند دستورات و فرامین خود را به کامپیوتر ابلاغ کند. در غیاب سیستم عامل کارکردن با کامپیوتر بسیار مشکل است. ( به کسی که از کامپیوتر استفاده می کند کاربر یا "User" می گویند)

اولین سیستم عامل محبوب، داس (DOS) نام داشت، این سیستم عامل متعلق به شرکت مایکروسافت است بعلت وجود یکسری معایب در این سیستم عامل، شرکت مایکروسافت تصمیم به درست کردن سیستم عاملی چند منظوره و ساده کرد، این سیستم عامل ویندوز (WINDOWS) نام دارد. ویندوز بعلت راحتی و تنوع کاری بسیار زیاد، محبوبیتی جهانی پیدا کرد، و می توان یکی از علتهای پیشرفت تکنولوژی را وجود ویندوز دانست.

نكته) به سیر تکاملی یک نرمافزار نسخه (Version) می گویند، بطوریکه در هر نسخه علاوه بر اینکه عیب نسخههای قبلی برطرف می شود، یکسری امکانات جدید هم به آن اضافه می شود.


 
سیستم عامل ، نرم افزاری است كه امكانات لازم  بمنظور ارتباط برنامه ها با سخت افزار را فراهم می نماید. مهمترین وظایف یك سیستم عامل در ارتباط با عملیات در یك كامپیوتر ، بشرح زیر می باشد :

مدیریت سخت افزار. سیستم عامل، امكان ارتباط كامپیوتر با دستگاه های جانبی نظیر چاپگر و یا موس را فراهم می نماید

مدیریت نرم افزار. سیستم عامل ، مكانیزمی برای مقداردهی اولیه پردازه ها ی مربوط به برنامه ها را فراهم می نماید.

مدیریت حافظه . سیستم عامل، عملیات اختصاص حافظه  برای هر برنامه بدون تاثیرگذاری بر فضای استفاده شده توسط سایر برنامه ها را فراهم می نماید.

مدیریت داده . سیستم عامل، مدیریت فایل های ذخیره شده بر روی هارد دیسك و سایر رسانه های ذخیره سازی را بر عهده دارد  . در این راستا ، امكان ایجاد و فعال كردن فایل ها  در اختیار برنامه ها قرار گرفته  و زمینه  مباددله  داده  بین دستگاههای فراهم خواهدشد. سیستم عامل، امكان انجام عملیات مدیریتی در ارتباط با فایل ها نظیر تغییر نام و یا حذف فایل ها را نیز فراهم می نماید.

سیستم عامل ،  هماهنگی لازم در خصوص ارتباط بین كامپیوتر و برنامه هائی كه بر روی آن اجراء می گردند را فراهم می نماید. جریان داده ها توسط سیستم عامل دنبال و كنترل و یك رابط كاربر گرافیكیGUI ( گرافیكی )  بمنظور ارتباط كاربر با كامپیوتر  ارائه می گردد.GUI ،  یك رابط كاربر گرافیكی ،  بمنظور ارتباط كاربر با سیستم و فعال نمودن دستورات مورد نظر است .( در مقایسه با یك محیط مبتنی بر متن ) 

وظایف سیستم عامل

سیستم عامل دو کار عمده انجام می‌دهد :

در نگرش پایین به بالا ، منابع منطقی ( مانند فایل‌ها ) و منابع فیزیکی ( مانند دستگاه‌های سخت افزاری رایانه را مدیریت و کنترل می‌کند).

در نگرش بالا به پایین ، وظیفه سیستم عامل این است که یک ماشین توسعه یافته ( Extended Machine ) یا ماشین مجازی ( Virtual Machine ) را به کاربران ارائه کند تا آنها بتوانند آسان‌تر برنامه نویسی نمایند و درگیر پیچیدگی‌های سخت افزاری رایانه نشوند .

به طور کلی ، وظایف سیستم عامل شامل موارد زیر است :

استفاده بهینه از منابع و جلوگیری از به هدر رفتن آنها

تخصیص و آزاد سازی منابع

اداره صف‌ها و زمان بندی استفاده از منابع

حساب داری ( Accounting ) میزان استفاده از منابع

ایجاد امنیت ( security )

ایجاد ، حذف و اداره فرایندها

ایجاد مکانیسم‌های ارتباط بین فرایندها و همگام سازی آنها

مدیریت فایل‌ها و پوشه‌ها

مدیریت حافظه‌های اصلی و جانبی

برقراری امکان دسترسی چندتایی ( Multiaccess ) و اجرای هم روند ( Concurrent ) فرایندها

به اشتراک گذاری منابع ( Resource Sharing )

تعیین راهکارهایی برای اداره بن بست ( deadlock )ها

جلوگیری از شرایط رقابتی ( Race Condition ) و تداخل یا در هم قفل شدن ( Interlock ) فرایندها

امروزه پرکاربردترین سیستم عامل جهان، ویندوز است که بر روی بیشتر رایانه‌های شخصی نصب شده ‌است.

نام چند ‌سیستم عامل معروف جهان در زیر آمده است:

یونیکس

لینوکس

 عامل داس

ام وی اس

ویندوز اکس‌پی

ویندوز ویستا

ویندوز 7

ویندوز ان‌تی

آی‌فون اواس

پالم (سیستم عامل)

انواع سیستم عامل

سیستم عامل تک پردازنده

این نوع سیستم عامل‌ها ، سیستم عامل‌های نسل چهارم ( نسل فعلی ) هستند که بر روی یک پردازنده اجرا می‌شوند .

سیستم عامل شبکه‌ای

این نوع سیستم عامل‌ها ، از کنترل کننده‌های واسط شبکه و نرم افزارهای سطح پایین به عنوان گرداننده استفاده می‌کنند و برنامه‌هایی برای ورود به سیستم‌های راه دور و دسترسی به فایل از راه دور در آنها به کار گرفته می‌شود .

سیستم عامل توزیع شده

این سیستم عامل‌ها خود را مانند سیستم عامل‌های تک پردازنده به کاربر معرفی می‌کنند ، اما در عمل از چندین پردازنده استفاده می‌کنند. این نوع سیستم عامل در یک محیط شبکه‌ای اجرا می‌شود در این نوع سیستم یک برنامه پس از اجرا در کامپوترهای مختلف جواب نهایی به سیستم اصلی کاربر بر می گردد سرعت پردازش در این نوع سیستم بسیار بالاست.

واژه‌پرداز Word
اصول کار با WORD - اجرای Microsoft Word و آغاز کار با آن :

نرم افزار Word تحت سیستم عامل windows 98-2000-XP کار می کند. برای شروع از منوی Start ، زیر منوی Programs و سپس گزینه Microsoft Word را انتخاب می کنیم
. -
آشنایی با محیط کار و اجزای آن :
دکمه Close یا بستن پنجره : جهـت بستن یک پنجره باز باید از این دکمه استفاده نمود ( البته از کلید ترکیبی ALT+F4 نیز میتوان استفاده کرد). باید توجه داشت برای بستن هر پرونده میتوانید از منوی File زیر منوی Exit را نیز انتخاب نمائید.
دکمه Maximize یا حداکثر سازی : برای اینکه بتوان پنجره را به حداکثر اندازه خود رساند میتوان از این دکمه استفاده نمود. دکمه Restore : پس از اینکه پنجره به حداکثر اندازه خود رسید برای تبدیل به اندازه قبلی خود از این دکمه استفاده می شود.
دکمه
Minimize یا حداقل سازی :با کلیک کردن بر روی این دکمه میتوان یک پنجره حداکثر شده و یا معمولی را حداقل نمود با انجام این عمل پنجره به حداقل خود می رسد و روی Task bar
قرار می گیرد. توجه داشته باشید که پنجره ای که حداقل شده است بسته نشده و هنوز در حافظه مستقر است.
- نوار عنوان یا Title Bar : نواری که اسم پنجره روی آن قرار دارد نوار عنوان نامیده میشود از نوار عنوان میتوان برای حداکثر سازی و یا بازگردانی پنجره به حالت '' وضعیت قبلی '' استفاده نمود برای این کار کافی است روی نوار عنوان دبل کلیک نمائید .
- دکمه Control Bottom یا کنترل : این دکمه در سمت چپ صفحه مانیتور قرار دارد.با دکمه کنترل میتوان تمام عملیاتی که توضیح داده شد را انجام داد برای باز کردن دکمه کنترل کافی است روی دکمه آن کلیک کرد. عمل دیگر دکمه کنترل بستن پنجره است برای این کار باید روی نشانه دکمه کنترل دبل کلیک کرد. -